Mostrando entradas con la etiqueta terminoloxía. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta terminoloxía. Mostrar todas las entradas

29 abr 2011

LDK 129: Prefixos numerais

Hai varias series de palabras (penta-sílabo, dodecá-gono) nas que usamos prefixos numerais, mais por veces prodúcense erros ou aplicacións incorrectas. Nesta LDK imos ver as diversas series existentes (do 1 ao 12) e comentar os seus usos:

Prefixos numerais latinos

NúmeroCardinaisOrdinaisMultiplicativosDistributivos
1uni-prim-sim-singul-
2du-second-bi-, bis-bin-
3tri-terti-ter-tern-
4quadri-, quadru-quart-quater-quatern-
5quinque-quinti-1quin-, quinquen-
6sexa-sext-
sen-
7septem-, septi-,septim-,
septem-
8octo-octav-
octon-
9novem-nona-
noven-
10decem-, dec-decim-
den-
11undec-undecim-
unden-
12duodec-duodecim-
duoden-

1 A partir do 5, os multiplicativos toman a forma do cardinal.

Prefixos numerais gregos

NúmeroCardinalMultiplicativo
1hen-mono-, haplo-
2di-, dy-dis-
3tri-tris-
4tetra-tetrakis-
5penta-pentakis-
6hexa-hexakis-
7hepta-heptakis-
8ogdo-, octa-, octo-octakis-
9ennea-enneakis-
10deca-decakis-
11hendeca-undecakis-
12dodeca-dodecakis-


Usos:
Aínda obviando as transformacións ortográficas (quart- convírtese en cuart-) hai poucos usos 'puros' de series completas de prefixos, e a maioría deles toman elementos de varias das series. Aínda así podemos nomear algúns deles:

Usan os prefixos dos números cardinais latinos:
-Os nomes de conxuntos de anos (excepto bienio).

Usan os prefixos dos números ordinais latinos:
-Os números ordinais (exc: noveno).

Usan os prefixos dos números cardinais gregos:
-A clasificación dos versos segundo o número de sílabas, aínda que no caso dos versos de dúas sílabas tamén se admite o número latino: (bisílabo, disílabo).
-Os nomes de polígonos de X lados (a partir do polígono de 5 lados: pentágono).
-O nome de figuras regulares de X caras (tetraedro, hexaedro)


Entre os usos que mesturan diversas series podemos nomear:
-Serie dos multiplicativos: primeiro usan os cardinais (duplo, triplo) e, a partir do 5, os ordinais (quíntuplo)
-Os grupos de persoas (sufixo -eto), que toman diversas formas latinas: dueto vs. sexteto
-Os ordinais das decenas: quincuagésimo vs. nonagésimo.

Hai moitos máis exemplos que esperamos que xurdan nos comentarios.

19 mar 2011

LDK 112: De 'geeks' e 'nerds'


A partires de ver a serie documental Triumph of ther Nerds (por recomendación de @durdengarci), pensei que sería interesante plantexar as diferenzas entre dous termos que ás veces se empregan erroneamente: geek e nerd. 

Se buscamos definicións, atoparemos cando menos 80.900 resultados, dos que poderíamos destarcar os seguintes:

Geek: Persoa que elixiu a concentración no canto do conformismo; alguén que persegue a habilidade (especialmente a habilidade técnica) e a imaxinación, no canto da aceptación social da maioría. Os geeks adoitan padecer unha versión aguda da neofilia (sentirse atraídos, excitados e complacidos por calquera cousa novidosa). A meirande parte dos geeks son hábiles cos ordenadores e entenden a palabra 'hacker' como un termo de respeto, pero non todos eles son 'hackers'. De feito, algúns que sin 'hackers' chámanse a si mesmo geeks porque consideran (con toda a razón), que o termo 'hacker' debe ser unha etiqueta posta por outros, non que un poña un mesmo.
Unha descrición máis completa, inda que máis longa, incluiría a todos os "xogóns, apaixonados, aficcionados á ciencia ficción, punks, pervertidos, nerds, especies de calquera subxénero e trekkies". O tipo de persoas que non vai ás festas de colexio, promocións e outros eventos. E que mesmo se sentiría ofendida pola simple suxerencia de que quizáis estiveran interesados (...)
Por outro lado,
Nerd: [1] Termo pexorativo, aplicado a calquera cun coeficiente intelectual por riba da media pero con poucos dons cando se trata de charlar por charlar e dos rituais ordinarios.
[2] Termo apreciativo aplicado (conscientemente e enreferencia ao sentido 1) por alguén que sabe o que realmente é importante e a quen non lle apetece perder o tempo con charlas triviais ou xogos de status para tontos (...)
Podiríamos concluír entón dicindo que os nerds son persoas que mostran un desinterese total polas habilidades sociais, a cambio de involucrarse obsesivamente en proxectos de estudo científico e informática. Mais o desinterese é tal que non se preocupan polo que comen (e mesmo por se comeron ou non), polo que durmen ou por facer deporte. Adoitan ter unha vida sexual pouco activa, ser tímidos, nerviosos e febles emocionalmente.

Pola contra, os geeks serían persoas moi interesadas polas novidades tecnolóxicas, mais sen ese grao de obsesividade que limita as habilidades sociais.


Webgrafía
  • As definicións están tomadas do diccionario Jargon File 4.3.3, vía Microsiervos.
  • Wikipedia: Geek, Nerd

12 mar 2011

LDK 109: Pagar en especies

Un caso habitual de confusión no uso da lingua é o relativo ao uso de especia e especie.

Unha especia é unha "Substancia aromática e estimulante do gusto, de orixe vexetal, utilizada para condimentar os alimentos."1

Pola outra banda, unha especie é "Cada un dos grupos que resultan de repartir os elementos dun conxunto reunindo aqueles que teñen características comúns" ou a "Unidade taxonómica fundamental no estudo da diversidade dos seres vivos e base da súa clasificación."



Isto é, especia é unha palabra coa que designamos a certos tipos de condimentos, mentres que con especie designamos unha agrupación ou tipo de cousas, máis concretamente de seres vivos no seu uso científico máis habitual.

E ben, o uso de pagar en especie ou en especies fai referencia ao sentido de "xénero", "mercancia" que toma esta palabra. Así, calquera traballo que se pagase con produtos, mercancías ou incluso con outros traballos ou servizos, sería considerado un pago en especie.

Este uso pode parecer contraditorio, porque é certo que en épocas da nosa historia pagáronse os salarios con especias ou, máis frecuentemente, con sal (de aí o nome de salario), mais o uso tómase do sentido de "pago con mercancía" e non do pago cunha mercancía en particular como son as especias. Porén, no caso pouco habitual hoxe en día de que nos quixesen pagar un traballo con azafrán ou ourego, estariamos ante un pago en especias e en especie ao mesmo tempo.


NOTAS:
1 Todas as definicións entrecomiñadas están tomadas de digalego.org.

9 dic 2010

LDK 69: A pérfida Albion

O pasado venres falabamos de Beda o Venerable e da súa Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum, dicindo que Plinio foi unha das súas fontes. E no comezo da Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum temos este fragmento, tomado de Plinio, do que destacamos unha palabra:
Britannia oceani insula, cui quondam Albion nomen fuit,...

Britania, unha illa no oceano, que antigamente tiña como nome Albion...

Beda o Venerable, Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum, Libro 1, cap.1.

Tamén aparece na tradución ao Anglosaxón de Alfred the Great:

Breoton is garsecges ealond, ðæt wæs iu geara Albion haten

Albion
é o nome máis antigo que se coñece para designar á illa de Gran Bretaña. Aínda que hai quen di que pode vir da raíz non-Indoeuropea *alb- ('montaña'), todo parece indicar que vén do adxectivo latino albus, ('branco'), facendo referencia á primeira imaxe que recibirían os clásicos da illa, xa antes de cruzar o Canal da Mancha, os acantilados brancos de Dover.


O termo "pérfida Albión" para referirse dunha forma negativa a Inglaterra é, pola contra, moito máis recente: foi acuñado a finais do século XVIII, e popularizado por Napoleón nunha campaña de reclutamento de tropas en 1813.


9 nov 2010

LDK 56: A Terra Media

A Terra Media é o nome do lugar onde suceden a maioría das historias narradas nas diferentes novelas de J.R.R.Tolkien.

De onde sacou Tolkien esta idea? Na mitoloxía xermánica, o Midgard era un dos 9 mundos, o "curro do medio", no que vivían os homes. O nome está presente na maioría das linguas xermánicas: en Old Norse como Miðgarðr, no poema "Muspilli" en alemán alto antigo aparece como Mittilagart. A forma do Gótico, Midjungards aparece como unha tradución do grego οἰκουμένη no Evanxelio de San Lucas. Todas elas derivan dunha raíz do Proto-Xermánico, reconstruída como *medja-gardaz (*meddila-, *medjan-). Ambas partes poden ser reconstruídas a Indoeuropeo (*medhyo, *ghartos) mais o composto só aparece en linguas xermánicas.


En Old English, aparece, tanto en épica como en poesía, a forma Middangeard. Esta foi a forma que atopou Tolkien nun fragmento de Cynewulf:
Éala éarendel engla beorhtast / ofer middangeard monnum sended.¹

Posteriormente, e por influencia do fenómeno coñecido como etimoloxía popular, a palabra comezou a ser analizada como unha mestura de middan + eorðe (terra) en vez de middan + geard (curro), o que deu lugar ás formas Middellærd e Mittelerde, que xa eran usadas pouco máis tarde, como podemos ver neste fragmento do Ormulum:
þatt ure Drihhtin wollde / ben borenn i þiss middellærd

Estas foron as formas escollidas por Tolkien para tomar o nome para a súa Middle Earth, a Terra Media.

Notas:
¹ Tolkien nomeu como Eärendil a unha das súas personaxes, un mariñeiro que cruza o mar desde a Terra Media até as terras imperecedeiras para pedir axudas aos poderes anxelicais, os Valar.

6 nov 2010

LDK 55: Dos dias da semana e outras loitas contra o paganismo

Esta semana na que contamos coa visita sufragada con gastos públicos do lider da Igrexa Católica Romana xa falamos, o luns, de como a festa de Santos e Difuntos era unha superposición construída enriba de varias festas paganas, ben romanas, ben celtas. Pois ben, hoxe imos falar doutro intento de eliminar trazas romanas: O cambio dos nomes dos días da semana:

San Martiño de Dumio, bispo de Dumio e Braga, escribiu na súa obra De Correctione Rusticorum ("Sobre a corrección dos rústicos, dos non ensinados") contra a denominación dos nomes dos días da semana con nomes de deidades pagás:

Non se debe dicir "Veneris Dies", porque Venus foi a meirande meretriz do mundo.


Así, e dado que segundo el os dias eran obra de Deus, debían de ter un número ordinal como o que se explicita no relato da creacíon, empregando prima feria, segunda feria... A primeira feria é o día do señor, o dies dominicus, que evoluciona a domingo.

San Martiño non foi o primeiro en enunciar esta teoría, xa exposta por Filastrio, Bispo de Brescia, San Agustín de Hipona ou San Cesario, Bispo de Arles.

Como sabemos, a maioría das linguas romances non lle fixeron caso [esp. viernes, it. venerdi, fr. vendredi, cat. divendres], mais si en portugués [quinta-feira]. Isto é debido a que a obra de San Martiño tivo influencia especialmente entre os sacerdotes da Gallaecia, que transmitiron estas ensinanzas como sermón e conseguiron que se eliminase a influencia do paganismo na denominación dos días da semana.

1 nov 2010

Samhain e Halloween

Esta é a ponte de Santos e Difuntos, e é interesante descubrir o que hai detrás das celebracións tradicionais desta data. Como sabemos, as datas das celebracións litúrxicas cristiás superpóñense no calendario ás antigas celebracións pagás, tentando substituílas. Porén, na maioría dos casos a substitución non é completa, dando lugar a unha superposición de costumes pagáns e cristiás.



Isto foi o que sucedeu coa festa de Santos. A festa de Santos une a honra aos defuntos da familia (e por extensión litúrxica, a todos os santos do ceo), coa celebración das colleitas, vendimas e matanzas. A festa, situada no 1 de novembro, veu substituír temáticamente ás festividades romanas da Parentalia (honra dos mortos) e da deusa Pomona (das colleitas) e tamén á festa celta do Samhain.

O samhain era unha das maiores festas celtas. Unía nunha soa festa a celebración do final da colleita e da matanza, coa festa de final do verán (ou da parte "luminosa" do ano, de abril a outubro) e coa festa de difuntos, xa que este día sería un dos momentos, xunto co solsticio de verán, o San Xoán, no que se abrirían as portas do outro mundo. Curiosamente, a tradición do Samhain tamén inclúe cacharelas purificadoras, coma as de San Xoán.

O nome da festa (Samhain en gaélico irlandés e escocés, Samain en irlandés antigo, Sauin en manx) significaría "Fin do verán", a partir da raíz de irlandés antigo sam (verán), coa reconstrución a ProtoIndoeuropeo *sem-. A palabra ten cognados no galés haf, bretón hañv, avestán hama, armenio amarn, inglés summer, alemán Sommer e Old Norse sumar, que significan todos verán, e no sánscrito sáma (estación). Samhain é tamén a palabra empregada en gaélico irlandés para designar o mes de novembro.



Máis recentemente chegou a nós a versión anglosaxona da festa, o Halloween. O Halloween representa unha versión xa parcialmente cristianizada do Samhain, como podemos ver no seu nome: este é unha versión escocesa de All-Hallows-Even (evening), a véspera de todos os santos, atestada por primeira vez en 1556. Á súa vez, esta forma evoluciona do AngloSaxón ealra hālgena mæssedæg, "día da misa de todos os santos". A forma actual explícase por medio dunha elisión que facilita a pronunciación da palabra.

Hoxe en día o Halloween está en plena expansión mediante a globalización cultural da cultura anglonorteamericana, mentres que o Samhain está en proceso de recuperación naquelas zonas de influxo celta nas que foi desaparecendo por mor da presión cultural e relixiosa.

19 oct 2010

LDK 47: Os lobbies

O sistema electoral británico,o first-past-the-post, é complicado, como xa explicamos no seu momento. Non obstante, un dos efectos que ten este sistema é a tendencia a establecer maiorías absolutas, o que permite que a maior parte das leis sexan tramitadas na Cámara Baixa sen problemas para o partido gobernante (non así na Cámara dos Lores, que non son escollidos democraticamente).

Porén, ás veces, se non hai unha maioría absoluta ou se os Membros do Parlamento deciden antepór o parecer dos seus votantes aos do seu partido (algo moito máis frecuente no Reino Unido ca noutros sistemas parlamentarios), hai que chamar a unha división do Parlamento. Este sistema de voto consiste en que os deputados saian dos seus asentos e pasen por unha de dúas portas, a cada lado da cadeira do Speaker (presidente) da Cámara. Na Cámara dos Comúns inglesa, os votantes a favor, ayes, pasan á esquerda do Speaker, e os votantes en contra, noes, á dereita.



As portas polas que pasan os Membros do Parlamento chámanse Lobbies, e dan a dúas estancias abertas ao público, onde os esperan as persoas con intereses na elaboración das leis. Este costume deu lugar, mediante unha metonimia de lugar a actividade, ao termo lobbying, co sentido de influenciar o facer dun Membro do Parlamento, e aos lobbies ou grupos de presión.

28 sept 2010

LDK 38: Comidas e animais

Hai hoxe dous meses, falabamos da Conquista Normanda, e diciamos que con esa conquista comezaba "a influencia normanda sobre Inglaterra que causaría modificacións de calado na lingua, a sociedade e a cultura das Illas Británicas".

Unha das modificacións que afectou á lingua das Illas Británicas é o feito de que en Inglés o nome da carne dun animal non coincida co nome dese animal:

Esta diferenciación vén da estrutura social creada trala Conquista Normanda, e do feito de que os membros dos diferentes estamentos sociais falaban linguas diferentes: os señores eran francófonos, e os servos, anglófonos. Durante o proceso de formación do inglés medio, os termos para designar os animais, que eran coidados polos servos anglófonos, foron tomados deste substrato, o do antigo Anglo-Saxón, mentres que os termos para designar aos distintos tipos de carne foron tomados das palabras coas que os designaban os seus consumidores, isto é, os señores francófonos.

Así, en inglés temos pig para o animal e pork para a carne de cocho, ou sheep para a ovella e mutton para a súa carne; o que se repite cos pares cow-beef (gando bovino) calf-veal (tenreiras) e deer-venison (cérvidos).

7 ago 2010

LDK 16: O óso da risa


Algunha vez, con toda seguridade, tiveches un golpe nun punto moi concreto do cóbado, creando unha sensación estraña, de incomodidade ou calambre, máis que de dor.

Ben, a sensación é causada polo apreixamento do nervio cubital ou ulnar, entre o epicóndilo medial do húmero e unha superficie. O nervio cubital é o nervio máis grande en todo o corpo humano non protexido por unha capa de músculo ou óso (é dicir, só protexido pola pel) e controla os movementos dos nosos dedos anular e pequeno.

En inglés coñécese ese punto como o "funny bone" o "óso divertido/da risa/extraño", o cal dá idea da sensación causada, rara e molesta ao mesmo tempo. Ademais, húmero en inglés, humerus, é homófono con humorous, gracioso, divertido, polo que parece que a designación da zona con esa expresión é especialmente acaída.

22 jul 2010

LDK 09: Esquirol!!

Quizais un dos peores insultos entre obreiros, un termo que de seguro traerá bronca entre aquel que o reciba e o que o emite.

Esquirol

sabedes que é de orixe catalana?

Porén, non ten nada que ver co esquío, que é o que significa a palabra en catalán, senón coa localidade de L'Esquirol.

Temos esta información no DRAE:

esquirol
(Del cat. esquirol, y este de L'Esquirol, localidad barcelonesa de donde procedían los obreros que, a finales del siglo XIX, ocuparon el puesto de trabajo de los de Manlleu durante una huelga).
1. adj. Dicho de una persona: Que se presta a ocupar el puesto de un huelguista. U. t. c. s.
2. adj. despect. Dicho de una persona: Que no se adhiere a una huelga. U. t. c. s.

... e na páxina web do concello de L'Esquirol-Santa María de Corcó:

Els segles XIX i XX queden marcats per la industrialització del tèxtil. Fou quan va aparèixer el terme esquirol per anomenar a qui trenca una vaga: els treballadors d'una fàbrica de Manlleu, en fer vaga, van ser substituïts pels paraires* sense feina de L'Esquirol.

En galego, parece ser que a única forma axeitada (rogo que me corrixan se non é así) é crebafolgas, mentres que en inglés úsanse strikebreaker, scab ou blackleg. Hai controversia sobre a orixe do termo scab, máis o termo blackleg parece vir da tradición de chamar aos mentireiros rooks, corvos, a partir do cal, tomando por metonimia as súas patas negras polo todo, evolucionou blackleg, que despois foi específicamente aplicado aos esquirois.

Con este termo hai unha canción folk inglesa do século XIX, o Blackleg Miner, que podedes escoitar aquí e sobre a que podedes ler máis aquí.


[Artigo tirado parcialmente do post Sabías que esquirol é un catalanismo?, de La Traductora Traidora]