Mostrando entradas con la etiqueta linguas romances. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta linguas romances. Mostrar todas las entradas

22 feb 2011

LDK 101: Os adverbios en -mente

O paradigma de adverbios de modo rematados en -mente é o único paradigma adverbial aínda aberto e produtivo: podemos tomar un adxectivo e, baixo certas condicións, adxuntarlle o sufixo -mente para ter un adverbio co significado "de maneira/modo que é/resulta Adx."

Porén, esta derivación ten unha particularidade morfolóxica importante, que é que, para a súa formación, os adverbios en mente toman a forma feminina do adxectivo: lixeiramente, boamente.

E ben, os adverbios en -mente non existían en latín. Son unha innovación das linguas romances, e foron formados a partir dunha gramaticalización de expresións como "boa mente", "clara mente", que terían un significado semellante a "coa mente boa", "coa mente clara".

Ao comezo só uns poucos adxectivos, aqueles cun significado compatible co do substantivo mente, poderían aparecer nestas expresións; mais pouco a pouco as expresións foron entrando nun doble proceso de fixación morfolóxica e baleirado semántico, convertíndose -mente nun sufixo cun significado puramente gramatical (formación de adverbios desde adxectivos) e permitindo consecuentemente unha medra da cantidade de adxectivos aos que se podía aplicar.

A orixe dos adverbios en mente deixou varias pegadas na nosa lingua ademais da da súa formación sobre base feminina (concordante co antigo substantivo mente): por unha banda, os adverbios en -mente coordinanse de modo que a derivación só afecta ao último elemente coordinado, é dicir, coordina as bases de derivación:
Díxomo clara e correctamente.
Por outra, estes adverbios manteñen un doble acento, o do antigo adxectivo e o do sufixo, o que en linguas como español provoca que a acentuación gráfica ignore a presencia do sufixo -mente, aínda que noutras linguas, coma o galego, a acentuación segue a norma xeral.

6 nov 2010

LDK 55: Dos dias da semana e outras loitas contra o paganismo

Esta semana na que contamos coa visita sufragada con gastos públicos do lider da Igrexa Católica Romana xa falamos, o luns, de como a festa de Santos e Difuntos era unha superposición construída enriba de varias festas paganas, ben romanas, ben celtas. Pois ben, hoxe imos falar doutro intento de eliminar trazas romanas: O cambio dos nomes dos días da semana:

San Martiño de Dumio, bispo de Dumio e Braga, escribiu na súa obra De Correctione Rusticorum ("Sobre a corrección dos rústicos, dos non ensinados") contra a denominación dos nomes dos días da semana con nomes de deidades pagás:

Non se debe dicir "Veneris Dies", porque Venus foi a meirande meretriz do mundo.


Así, e dado que segundo el os dias eran obra de Deus, debían de ter un número ordinal como o que se explicita no relato da creacíon, empregando prima feria, segunda feria... A primeira feria é o día do señor, o dies dominicus, que evoluciona a domingo.

San Martiño non foi o primeiro en enunciar esta teoría, xa exposta por Filastrio, Bispo de Brescia, San Agustín de Hipona ou San Cesario, Bispo de Arles.

Como sabemos, a maioría das linguas romances non lle fixeron caso [esp. viernes, it. venerdi, fr. vendredi, cat. divendres], mais si en portugués [quinta-feira]. Isto é debido a que a obra de San Martiño tivo influencia especialmente entre os sacerdotes da Gallaecia, que transmitiron estas ensinanzas como sermón e conseguiron que se eliminase a influencia do paganismo na denominación dos días da semana.

7 oct 2010

LDK 42: Plurais clásicos

O outro día falabamos das linguas de casos, explicando en que consisten. Un dos trazos que quedan das linguas de casos nos nosos idiomas son os chamados plurais clásicos.

Para comezar, temos que dicir que a evolución dos termos do latín a galego e castelán faise a partir das formas de acusativo. Na primeira declinación, como explicabamos o outro día, esta ten as formas -am no singular e -as no plural, que evolucionan a -a e -as (exemplo: rosam, rosas > rosa, rosas).

Na segunda declinación temos dous modelos. O modelo dos substantivos masculinos é o representado por amicus:

CasoSingularPlural
NominativoAmicusAmici
VocativoAmiceAmici
AcusativoAmicumAmicos
XenitivoAmiciAmicorum
DativoAmicoAmicis
AblativoAmicoAmicis


O modelo dos substantivos neutros está representado pola palabra curriculum:

CasoSingularPlural
NominativoCurriculumCurricula
VocativoCurriculumCurricula
AcusativoCurriculumCurricula
XenitivoCurriculiCurriculorum
DativoCurriculoCurriculis
AblativoCurriculoCurriculis


Así, ao tomar a forma do acusativo, amicum evoluciona a amigo, e curriculum a currículo. Porén, curriculum úsase tamén como cultismo, conservando a súa forma curriculum - curricula, ao contrario que moitos outros nomes neutros que por asimilación acabarían conformándose á forma o - os dos substantivos másculinos da segunda declinación.

Porén, noutros idiomas a evolución é diferente:

En inglés os plurais clásicos afectan a moitos máis nomes:

antenna-antennae (1ª declinación) alumnus-alumni (2ª declinación) etc.

E en italiano, tómase o nominativo como base para a evolución, o que dá a conformacións dos plurais do italiano que coñecemos:

SingularPlural
MasculinoBambinoBambini
FemininoBambinaBambine

22 jul 2010

LDK 09: Esquirol!!

Quizais un dos peores insultos entre obreiros, un termo que de seguro traerá bronca entre aquel que o reciba e o que o emite.

Esquirol

sabedes que é de orixe catalana?

Porén, non ten nada que ver co esquío, que é o que significa a palabra en catalán, senón coa localidade de L'Esquirol.

Temos esta información no DRAE:

esquirol
(Del cat. esquirol, y este de L'Esquirol, localidad barcelonesa de donde procedían los obreros que, a finales del siglo XIX, ocuparon el puesto de trabajo de los de Manlleu durante una huelga).
1. adj. Dicho de una persona: Que se presta a ocupar el puesto de un huelguista. U. t. c. s.
2. adj. despect. Dicho de una persona: Que no se adhiere a una huelga. U. t. c. s.

... e na páxina web do concello de L'Esquirol-Santa María de Corcó:

Els segles XIX i XX queden marcats per la industrialització del tèxtil. Fou quan va aparèixer el terme esquirol per anomenar a qui trenca una vaga: els treballadors d'una fàbrica de Manlleu, en fer vaga, van ser substituïts pels paraires* sense feina de L'Esquirol.

En galego, parece ser que a única forma axeitada (rogo que me corrixan se non é así) é crebafolgas, mentres que en inglés úsanse strikebreaker, scab ou blackleg. Hai controversia sobre a orixe do termo scab, máis o termo blackleg parece vir da tradición de chamar aos mentireiros rooks, corvos, a partir do cal, tomando por metonimia as súas patas negras polo todo, evolucionou blackleg, que despois foi específicamente aplicado aos esquirois.

Con este termo hai unha canción folk inglesa do século XIX, o Blackleg Miner, que podedes escoitar aquí e sobre a que podedes ler máis aquí.


[Artigo tirado parcialmente do post Sabías que esquirol é un catalanismo?, de La Traductora Traidora]