Mostrando entradas con la etiqueta cerebro. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta cerebro. Mostrar todas las entradas

12 dic 2011

É a empatía un rasgo exclusivo dos seres humanos?

A resposta a esta pregunta debe ser un categórico non por parte de todos os que temos experiencia interaccionando con animais non-humanos. De feito, moitas veces teño a impresión de que algúns animais son bastente mellores humanos cá algunhas persoas que anda por aí soltas. Resulta sinxelo atopar exemplos de empatía en animais domésticos, pero un sempre pode argumentar que isto pode ser produto da selección artificial levada a cabo con estes animais. Pero, teñen as ratas capacidade empática? Poden realizar a cabo actividades co único fin de beneficiar a outro semellante?


Como en ciencia trabállese con coñecemento empírico, un grupo de investigadores da Universidade de Chicago, liderados pola Dra. Peggy Mason, decidiron deseñar experiementos destinados a respostar a estas preguntas. Para iso, empregaron unha serie de sinxelos mais enxeñosos tests co obxetivo de comprobar se a presenza de compañeiros de caixa atrapados induce unha motivación pro-social en ratas ceibes capaz de levalas a liberar á compañeira atrapada.

Cómpre sinalar neste punto que algo xa era coñecido con respecto á capacidade empática das ratas. Sabemos que estes animais son capaces de experimentar contaxio emocional. En palabras da Dra. Peggy Manson, un bo exemplo de contaxio emocional sucende cando un bebé comeza a chorar e todos os bebés presentes fan o mesmo. É sabido que as ratas amosan este mesmo tipo de reacción con respecto aos seus semellantes. Ademais, as ratas presentan unha serie de estereotipias na presenza de estímulos estresantes, por exemplo conxélanse (deixan de moverse) cando algo inesperado ten lugar no seu entorno. Por último, se situamos unha rata nunha caixa, a rata vai tender a moverse polas paredes e a evitar o centro da mesma, probabélmente para evitar ser exposta a depredadores.

Aclarado todo isto, no primeiro experimento, unha rata foi introducida nunha caixa na cal se atopaba unha compañeira atrapada nun tubo de plástico situado no centro. Así que sea rata ceibe vai liberar á compañeira atrapada, debe ir en contra do instinto amanterse fóra do centro da caixa. Esta situación repetiuse durante 12 días.Desde o principio a rata ceibe tendeu a moverse ao redor do tubo, tratando de cavar perto del ou mordelo, tamén contactou coa rata atrapada empregando os buracos presentes no tubo. Aprender como liberar á compañeira non foi sinxelo, xa que de media as ratas precisaron sete días para abrir a comporta que mantiña atrapada á compañeira. É interesante salientar que a apertura da porta por parte da rata ceibe produxo inicialmente unha resposta de conxelamento que desapareceu co tempo.

Os resultados deste experimento amosan que todas as ratas femia aprenderon a rescatar á compañeira atrapada, nos machos un 71% rescatou ao compañeiro. As diferenzas entre macho efemia non rematan neste punto, xa que as femias foron tamén máis rápidas cós machos en abrir a porta. Estes resultados concordan co corpo de coñecemento xa existente que semella suxerir que as femias son máis empáticas cós machos.

Mais, neste punto, alguén podería dicir que se cadra as ratas abriron a porta sinxelamente porque lles resulta atractiva a interacción co seu medio. Para isto, levaronse a cabo experimentos nos que se lles presentaban as ratas tubos valeiros ou cunha rata de xoguete. Nestes casos as ratas ignoraron o tubo.

Moito máis interesante é o feito coñecido de que as ratas están dispostas a traballar, por exemplo premer unha alavanca, a cambio de interaccionar cun semellante. Así que un podería dicir que a rata ceibe se cadra aprendeu a liberar á compañeira só para ter acceso á interacción social. Neste caso levaron a cabo un experiemento no cal a apertura do tubo permitía á rata atrapada saír a unha área da caixa separada da área onde se atoba a rata ceibe. Incluso neste caso, no cal a interacción entre as dúas ratas era imposíbel, a rata ceibe liberou á rata atrapada.

Para rematar este traballo, levaron a cabo unha derradeira tarefa. Neste caso presentáronse dous tubos, un con chocolate e un cunha compañeira atrapada. Porse alguén o dubida, as ratas gustan moito do chocolate, así que neste caso, rescatar á compañeira atrapada levaría a ter que compartir o doce. Incluso neste experimento, o tempo empregado para rescatar á compañeira ou para rescatar o chocolate foi o mesmo.

En definitiva, os autores deste artigo conclúen que este traballo demostra que as ratas compórtanse dun xeito prosocial cando perciben a un semellante experimentando estrés psicolóxico e actúan de xeito deliberado para rematar con ese estrés. Ademais, esta conduta ten lugar en ausencia de entrenamento, recompensa social e incluso cando compite coa presenza de doces.

Este artigo acabade publicarse en Science http://www.sciencemag.org/content/334/6061/1427 e neste vídeo http://video.sciencemag.org/VideoLab/1310979895001/1 a autora explica un pouco o seu traballo.

17 ago 2010

LDK 20: O Tamaño da Memoria.

Ten un tamaño predefinido a memoria? É cuantificable?

Para responder estas preguntas primeiro hai que saber de que tipo de memoria estamos a falar.

A memoria a longo prazo, que se desenvolve mediante a aprendizaxe, foi tentada cuantificar por diversos estudiosos (un artigo aquí sobre o tema). Segundo Von Neumann, o límite da memoria é de 10^20 bits, uns 11368683 TB., mentres que segundo Landauer é de 10^9 bits ou 119.2 MB. Como vedes, unha grande diferencia.

En cambio, sobre a memoria a curto prazo hai un certo consenso: Mide 7±2. Isto é o que descubriu George Miller no seu libro de 1956 The Magical Number Seven, Plus or Minus Two: Some Limits on Our Capacity for Processing Information. Segundo Miller, dada unha serie de listas de items a recordar (que poden ser palabras, letras, ou números; e que non poden gardar relación entre si) fállase en máis da metade dos casos dun tamaño determinado no rango que vai dos 5 items aos 9 items, isto é 7±2.

Podes ler o artigo orixinal de Miller aquí.

14 jul 2010

A linguaxe e o cerebro. e III. As lesións cerebrais e os trastornos da linguaxe.

Nas anteriores entradas falabamos das áreas de procesamento cerebral da linguaxe e de como se transmitía a información lingüística.

E ben, parece obvio que se danamos as áreas de procesamento cerebral, ou as conexións entre as diferentes áreas, as lesións producidas afectarán á capacidade da linguaxe da persoa afectada. Estes trastornos chámanse afasias.


Afasia de Broca

A Afasia de Broca prodúcese cando hai unha lesión na área de Broca, a parte posterior inferior do lóbulo frontal esquerdo, a área responsable da produción lingüística propia.
Os pacientes con afasia de Broca son incapaces de falar con fluídez, xa que esta área está próxima á rexión do córtex que controla os músculos da fala. Estes afásicos producen oracións curtas e telegráficas, sen palabras gramaticais pero con orde apropiada e cunha produción verbal con sentido.
Outros trazos son:
-Substitucións e omisións de sol
-Falta dos morfemas de tempo verbal e plural.
-Falta dos indicadores comparativos.
-Comprensión parcial (depende dos casos) das palabras gramaticais.
-Consciencia dos propios erros na produción.

Un exemplo de afasia de Broca, tomado de Akmajian et al. 1984, é o seguinte:

E. Dígame que hacía usted antes de retirarse.
A. Uh, uh, uh, puh, par, partindero, no.
E. ¿Carpintero?
A. (Asinte) Carpintero, ve, ve, vente año.
E. Dígame lo que pasa en está foto.
A. Niño... gall... galleta... cogió... galleta.

Afasia de Wernicke


A afasia de Wernicke prodúcese cando a zona danada é a área de Wernicke, a zona posterior do lóbulo temporal esquerdo, a área responsable da comprensión do significado dos sons.
Os pacientes con afasia de Wernicke presentan un deterioro na capacidade de comprensión da linguaxe falada e escrita, non comprendendo os enunciados que se lles presentan aínda tendo unha audición normal. Estes pacientes tenden a falar moi deprisa, cunha produción fluída e que semella gramatical, pero sen sentido.
Outros sintomas son:
-Fala paragramatical: abundania de conectores e palabras gramaticais, con problemas de escolla entre estas.
-Circunloquios, discurso con rodeos sobre un obxecto que non se sabe nomear.
-Problemas na recuperación e substitución de palabras.
-Problemas cos sistemas de retroalimentación da linguaxe.

Aquí pódese ver un exemplo de discurso dun paciente con afasia de Wernicke, tomado da páxina do Prof. Ruíz Antón da Universidade Jaume I.

T. ¿Cómo sigue usted?
P. Si, sí, gracias.
T. ¿Le hemos hecho antes esta prueba?
P. No... Creo que no he estado nunca.
T. ¿Puede decirme cómo se llama usted?
P. No ... No ... No he salido de aquí ...
T. ¿Dónde vive usted?
P. Si se ... si voy a poder ayudarle. Puede que mi padre sepa algo.


Afasia de condución

A afasia de condución é o resultado dunha lesión no fasciculus arquatus, unha serie de fibras nerviosas que conectan subcorticalmente ás áreas de Broca e Wernicke. Os pacientes con afasia de condución non teñen un problema nin dos mecanismos expresivos nin dos receptivos, senón un problema de conexión entre ambos.
Os pacientes con afasia de condución caracterízanse por teren dificultade para repetir o que acaban de oir. Ademais, teñen unha fala espontánea fluída pero con circunloquios e indebidamente estruturada, grandes dificultades na lectura en voz alta e unha boa comprensión da fala. Os problemas da afasia de condución tamén se manifestán na produción escrita.


Anomia

A anomia ten lugar cando hai unha lesión no gyrus angularis, a área do cerebro necesaria para a asociación entre as diferentes modalidades sensoriais.
Os pacientes con anomia teñen incapacidade para asociar obxectos e nomes, isto é, para nomear. Tamén teñen incapacidade de atopar palabras durante a fala, son incapaces de recoñecer o nome a partir dos obxectos (aínda que non os obxectos a partir do nome), teñen unha comprensión e unha repetición da fala normais e unha fala fluída pero chea de circunloquios.

Un exemplo de anomia, tomado de Akmajian et al. 1984, é o seguinte:

E: ¿Quién es el presidente de los Estados Unidos?
A: No puedo decir su nombre. Conozco a la persona, pero no consigo decir... Lo siento, no consigo decir. No puedo escribírmela ahora.
E: ¿Puede decirme el nombre de una chica?
A: De el nombre de una chica, de quiero decir, ¿de qué peso, quiero decir, de qué edad?
E: ¿Sobre qué dormimos?
A: De la semana, er, o de la noche, oh más o menos desde las 10, más o menos dlas 11 de la noche hasta más o menos un las siete de la mañana.


Por último, e para pechar esta serie de posts sobre a linguaxe e o cerebro, presento este video onde se amosa primeiro un paciente con afasia de Wernicke e despois outro paciente con afasia de Broca





Bibliografía
:

Akmajian, Adrian, Richard A. Demers, e Robert M. Harnish. 1984. "Lenguaje y cerebro". En Lingüística: una introducción al lenguaje y a la comunicación. Madrid: Alianza, pp.351-372.

9 jul 2010

A linguaxe e o cerebro. II. O procesamento cerebral da linguaxe.

Xa explicamos que áreas do cerebro teñen a ver no procesamento cerebral da linguaxe, mais como é que a información lingüística é procesada no cerebro?

O sistema nervioso pode ser explicado como unha intricada rede de comunicacións a través da cal se rixe o comportamento corporal. O cerebro e a médula espiñal constitúen o Sistema Nervioso Central, que clasifica, interpreta e responde aos impulsos recibidos dos receptores periféricos por medio dos faces de fibras nerviosas que se extenden por todo o corpo.

Certas fibras nerviosas transmiten información sensorial ao Sistema Nervioso Central, e máis concretamente á corteza cerebral sensorial, mentres que outras transmiten información motora do Sistema Nervioso Central, e máis concretamente da corteza motora, ás partes do corpo.

Na corteza motora ocupan máis as zonas dedicadas á comunicación, mentres que nas zonas sensoriais ocupan máis as mans e a lingua. Isto pódese observar con axuda dos homúnculos de Penfield, que son representacións da asociación proporcional entre as partes do córtex e as partes do corpo.

Homúnculos de Penfield

Estas fibras nerviosas están formadas por neuronas. As neuronas, das que hai diversos tipos, son a unidade celular básica do sistema nervioso, e están formadas por un corpo celular, uns receptores, coñecidos como dendritas e un mecanismo conductor ou axón.

As dendritas reciben estimulos electro-químicos (potencial) doutras neuronas e transmiten a información ao corpo celular, mentres que o axón transmité a información do corpo celular da neurona a outra celula. Cada neurona pode ter máis de 4.000 conexións, estando todas elas interconectadas formando redes neuronais, que poden ser estimuladas pola aprendizaxe. Estas redes neuronais son as que forman o sistema nervioso.


A transmisión da información lingüística.

E ben, como se transmite a información? Se escoitamos un enunciado, os sons recibidos viaxarán polas fibras nerviosas cara o cerebro. Os sons recibidos polo oído dereito viaxan directamente ao hemisferio esquerdo, mentres que os recibidos polo oído esquerdo pasan polo hemisferio cerebral dereito e o corpus callosum, a través das fibras nerviosas transversais (que conectan os dous hemisferios), antes de seren procesados no hemisferio esquerdo. Isto é o que se chamou vantaxe do oído dereito ou Right Ear Advantage (REA). Esta vantaxe é relevante para un número de estimulos lingüisticamente significativos, como a fala normal ou o código Morse, mais tamén para outros, como as silabas ailladas ou incluso sons como as fricativas. Porén, non o é para a tose ou o riso.


Seguindo o explicado no post anterior, unha vez no hemisferio esquerdo, a primeira área responsábel do procesamento do son é a Circunvolución de Helsch, sitúada no lóbulo temporal, a área do córtex sensorial responsábel do procesamento auditivo primario. Aquí é onde os sons son interpretados, isto é, os impulsos eléctricos recollidos na cóclea son "escoitados" polo cerebro.

De aquí, os impulsos viaxan a traves das fibras nerviosas de asociación (que conectan as diferentes porcións dun mesmo hemisferio cerebral) á área de Wernicke, a zona posterior do lóbulo temporal esquerdo, que é a área de recoñecemento lingüístico, onde se interpreta ou recoñece o significado lingüístico dos sons.

Unha vez recoñecidos, os impulsos viaxan á área de Broca, a zona posterior inferior do lóbulo frontal esquerdo, que é a encargada da produción lingüística propia e da organización gramatical. Aquí é onde se poderá elaborar unha nova resposta lingüística gramatical.

Unha vez elaborada, está información será transmitida á franxa motora suplementar, unha zona do córtex motor na parte posterior do lóbulo frontal, xusto díante da cesura central ou de Rolando, que é a que controla os movementos dos órganos da fonación.

Así, só queda envíar a información desde o córtex motor aos órganos de fonación para que se configuren de tal xeito que dean forma á mensaxe.



Bibliografía:

Akmajian, Adrian, Richard A. Demers, e Robert M. Harnish. 1984. "Lenguaje y cerebro". En Lingüística: una introducción al lenguaje y a la comunicación. Madrid: Alianza, pp.351-372.

4 jul 2010

A linguaxe e o cerebro. I. As áreas de procesamento da linguaxe no cerebro.

Está a linguaxe localizada nalgún punto en concreto do cerebro, ou, polo contrario, é unha capacidade do cerebro en xeral?


En principio, desde o noso punto de vista contemporáneo, na época dos Scaneres e os TACs, parece bastante claro que todos responderíamos a primeira opción (aínda que o procesamento non teña lugar nun punto do cerebro, senón en varios, como explicaremos máis adiante). Porén, no século XIX esta foi unha das grandes controversias da lingüística e da neuroloxía.


Así, produciuse un enfrontamento dialéctico entre dúas posturas: dunha parte, os localizacionistas defendían que cada función cerebral (linguaxe, memoria, percepción sensorial...) tiña unha correlación cunha posición anatómica determinada, isto é, cunha zona ou porción do cerebro. Doutra, os antilocalizacionistas defendían a natureza integral do cerebro, isto é, que non se podían identificar zonas concretas para funcións cerebrais concretas e que todo o cortex cerebral era 'equipotencial'.


En 1861, Paul Broca, un ciruxano francés, descubriu durante a autopsia dun paciente que en vida tivera unha importante dificultade para a produción da fala que este tiña unha lesión no lóbulo frontal do hemisferio esquerdo do cerebro, máis concretamente na zona posterior inferior (ver imaxe). Esta área do cerebro pasouse a chamar Área de Broca, e convertiuse na primeira evidencia de que unha lesión nunha zona específica do cerebro pode ter como resultado un déficit na fala. En 1865, Broca extendeu os seus estudos, verificando que as lesións en puntos específicos do hemisferio esquerdo do cerebro producía dificultades na fala, mentres que as lesións neses mesmos puntos do hemisferio dereito non tiñan estes resultados. Esta foi a primeira proba que amosou a vinculación dun hemisferio cerebral, o esquerdo, a unha capacidade determinada, a linguaxe.


En 1874, Carl Wernicke, médico alemán, descubriu que pacientes con problemas de comprensión da fala presentaban lesións nunha área diferente á de Broca, sitúada na zona posterior do lóbulo temporal esquerdo. Este descubrimento, que reforzou as teorías de Broca sobre a vinculación do hemisferio esquerdo do cerebro coa linguaxe, deu lugar á localización dunha outra zona determinada no cerebro, a Área de Wernicke (ver imaxe).


Como diciamos, estes descubrimentos foron a clave do descubrimento da vinculación entre certas estruturas cerebrais e as facultades da fala e a linguaxe, e de que, para a maior parte dos individuos, o hemisferio cerebral dominante para a linguaxe é o esquerdo. De feito, un 70% dos individuos con lesións no hemisferio cerebral esquerdo experimentan trastornos na fala, por só un 1% dos individuos con lesións no hemisferio dereito. Wada, en 1949, descubriu que a inxección de sodio amobarbital na arteria carótida do lado dominante do cerebro provoca problemas temporais na linguaxe, deseñando así un método para localizar o hemisferio dominante para a linguaxe en pacientes que van ser sometidos a intervencións de neurociruxía.


Aínda en 1959, Wilder Penfield e LaMar Roberts, neurociruxanos do Instituto Neurolóxico de Canadá, deseñaron un novo sistema de representación da capacidade da fala no cerebro. Penfield e Roberts tentaban aliviar a pacientes con ataques graves de epilepsia mediante a extirpación cirúrxica de porcións do cerebro, mais antes da extirpación representaban as funcións cerebrais dos pacientes mediante o uso de electroestimulación, unha técnica que se basea en que a aplicación dunha corrente eléctrica nun punto do cerebro pode activar involuntariamente a función asociada a ese punto. Así, Penfield e Roberts descubriron que ao aplicar unha corrente eléctrica a unha zona cerebral con implicacións na fala ou na linguaxe, o paciente ben tiña dificultades para falar, ben emitía un grito vocálico involuntario, mais nunca palabras intelixibles. A partir desta nova técnica, diferenciaron tres áreas con importancia para a fala e a linguaxe, a área de Broca, a área de Wernicke e a Área motora suplementar, unha zona na parte posterior do lóbulo frontal, xusto díante da cesura central ou de Rolando (marcado na imaxe como SMA, supplementary motor area).
Por se había dúbidas, aínda outro estudio, de Geschwind e Levitsky en 1968, descubriu que nun 65% dos cerebros hai unha zona no lóbulo temporal esquerdo, chamada plano temporal, que é máis grande que a área correspondente do hemisferio dereito, incluso nos cerebros fetais.


Aínda se descubriron máis zonas corticais con cometidos específicos para a linguaxe. Unha delas é a circunvolución angular, situada no lóbulo parietal e que permite interrelacionar as funcións da fala, a lectura e a escritura, mentres que a circunvolución de Helsch, ou córtex auditivo primario, está sitúada no lóbulo temporal.


Por último, tamén é importante para a fala o conxunto de fibras transversais que conectan ambos hemisferios cerebrais entre si a través do chamado corpus callosum. Se ben as áreas de procesamento da linguaxe están situadas no hemisferio esquerdo, é necesario que se produza un intercambio de información entre os hemisferios para que a fala funcione normalmente. Por que é isto? Pois ben, isto é necesario porque o cerebro ten a capacidade de contralateralidade. Isto significa que se sentimos un obxecto na man esquerda, a sensación que sintamos viaxará até ser procesada polo hemisferio dereito do cerebro. Porén, como diciamos, é no hemisferio esquerdo no que se produce o procesamento lingüístico, polo que, aínda que o recoñecésemos co hemisferio dereito, para poder verbalizar o que é teriamos que enviar a información ao hemisferio esquerdo.


Gazzaniga e Sperry, en 1967, levaron a cabo varios experimentos con pacientes aos que se lles realizara unha escisión cerebral, isto é, a ruptura da comunicación entre os hemisferios cerebrais, para evitar ataques epilépticos graves. Esta investigación tentou explicar até que punto o hemisferio dereito tiña capacidades de procesamento lingüístico, e o resultado foi que o hemisferio dereito pode percibir e comprender certos estimulos visuais, sendo quen de ler letras, palabras breves e números, así como certos tipos de linguaxe oral, mais non é quen de verbalizar a información percibida, tendo que responder mediante métodos de resposta non verbais. Porén, a capacidade de comprensión non é total, pois non é quen de comprender frases ou responder satisfactoriamente a ordes verbais. Non está aínda claro até que punto pode o hemisferio dereito descodificar os estimulos verbais, sendo necesaria unha maior investigación ao respecto.


Bibliografía:

Akmajian, Adrian, Richard A. Demers, e Robert M. Harnish. 1984. "Lenguaje y cerebro". En Lingüística: una introducción al lenguaje y a la comunicación. Madrid: Alianza, pp.351-372.